Giriş
Selam arkadaşlar, bugün sizlerle birlikte Türk tiyatrosunun ve sinemasının sahne arkası ışıklarından birinde duran, sesiyle ve duruşuyla karelerde yer etmiş bir ustayı konuşacağım: Zihni Göktay. Sahneye adım atan genç bir oyuncunun heyecanıyla değil, yılların deneyimiyle sahneye çıkan bir ustanın huzuruyla yazıyorum. Çünkü onun hikâyesi sadece bir oyuncunun değil; memleketten gelen, değişen sahne koşullarıyla mücadele eden, doğaçlama ve tuluat geleneğini taşımış bir sanatçınınki. Beraber adım atalım: nereden çıkmış, ne yapmış, şimdi nerede ve neden hâlâ önemli?
—
Kökenler ve Erken Yıllar
Zihni Göktay, 2 Aralık 1945 tarihinde İstanbul’un Fatih ilçesinde doğdu. ([Biyografya][1]) Ailesi İstanbul’da yaşayan, babası terzi olan bir ailenin oğlu olarak geleneksel bir geçim mücadelesi içinde büyüdü. ([KARAR][2])
Okulu Pertevniyal Lisesi’nden mezun oldu. ([Vikipedi][3]) Liseyi tamamladıktan sonra İstanbul’un Eminönü Halkevi tiyatro kolunda ve Milli Türk Talebe Birliği Gençlik Tiyatroları’nda amatör olarak sahneye başladı (1960‑1964). ([Yeni Akit][4])
Ardından 1964‑1973 yılları arasında Ankara Meydan Sahnesi’nde profesyonel oyuncu olarak çalıştı. ([biyografi.net.tr][5]) Bu dönem, Türk tiyatrosunun sahne‑duruş, ses, teknik imkân açısından değişim geçirdiği bir zaman dilimiydi; Göktay bu değişimin tam ortasındaydı.
—
Kariyerin Yükselişi ve Tiyatro‑Sahne Etkisi
1973’ten itibaren ise İstanbul Şehir Tiyatroları’na katıldı ve burada uzun yıllar sahne aldı. ([Biyografya][1]) Oyunculuk ve seslendirme alanlarında da işler yaptı: 1978‑1996 yılları arasında İstanbul Radyosu Radyo Tiyatro Şubesi’nde yönetmen‑oyuncu olarak çalıştı. ([Yeni Akit][4])
Göktay aynı zamanda Türk tiyatrosunun “tuluat” yani doğaçlama‑komedi geleneğinin son temsilcilerinden biri olarak kabul ediliyor. ([Vikipedi][3]) Bu, sadece sahnede rejisi sıkı karakterlerle değil, izleyiciyle direkt bağ kuran, spontane yankılar yaratan bir oyunculuk biçimi demek. O yüzden onun kariyeri sadece “rol yapma” değil, “oyunla oynama”, “izleyiciyle oyun kurma” biçiminde okunabilir.
Sinema ve televizyon da izlendi: örneğin 1976’da Tosun Paşa filminde “Tellioğlu Ruhi” karakterini canlandırdı. ([biyografi.net.tr][5]) Daha sonra dizilerde de yer aldı, geniş kitlelerle buluştu.
—
Nerelidir? Kimdir?
Kısaca: İstanbul doğumlu. Fatih ilçesine bağlı Hocaüveyz Mahallesi’nden geliyor. ([Yeni Akit][4]) Aslen başka bir şehir kökeni bakımından kamuoyuna yaygın bir bilgi değil; sanatçı kimliğiyle ve İstanbul’un bir parçası olarak anılıyor.
Dolayısıyla “nerelidir?” sorusunun cevabı büyük oranda İstanbul’dur. Ancak sanat hayatı Ankara’da başlamış olması, onun yalnızca İstanbul atmosferinden değil, Türkiye genelindeki tiyatro kültürünün iki farklı yakasından beslendiğini gösteriyor.
—
Günümüzde Yansımaları ve Kültürel Etkisi
Bugün izlediğimiz tiyatro‑oyunları, dijital platformlara taşınan performanslar, hatta reality dizilerdeki “oyunculuk” anlayışı, aslında Göktay’ın sahneye getirdiği içtenlik ve izleyiciyle direkt ilişki kurma ekseninden bir miras taşıyor. Tuluat geleneğinden gelmesi nedeniyle “oyuncu‑izleyici” sınırını bulanıklaştıran bir tavrı var: izleyici sadece seyirci değil, bir parça katılımcı oluyor oyun içinde.
Sanat okulunda ders olarak işlenen “Seslendirme Teknikleri”, “Tiyatro Doğaçlama”, “Klasik Tiyatroda Rol Alma” gibi başlıklar, Göktay’ın kariyerinin kesiştiği alanlar. Yani günümüzdeki genç tiyatrocunun yolu, onun gibi sahneyi, sesi, oyunculuğu bir arada ele alanlardan geçiyor.
Ayrıca sinema‑tv alanında daha modüler, kısa metrajlı işler popülerken, Göktay’ın uzun süren tiyatro‑oyun birikimi bize “sabır”, “zamanla gelişme” gibi kavramların hâlâ geçerli olduğunu hatırlatıyor.
—
Gelecekteki Potansiyel Etkiler ve Düşündürücü Yönleri
Geleceğe bakarsak, Göktay’ın mirası birkaç yönde yankı bulabilir:
Eğitim alanında: Tiyatro fakültelerinde ve sahne sanatları bölümlerinde “tuluat geleneği”nin aktarımı önem kazanabilir. Bu gelenek modern dijital sahnede – örneğin sanal gerçeklik tiyatrosunda – yeniden yorumlanabilir.
Dijital medya: YouTube, sosyal medya platformları artık “oyun”, “performans”, “etkileşim” kavramlarını yeniden biçimlendiriyor. Göktay’ın izleyiciyle kurduğu bağ, bu yeni platformlarda “oyuncu‑izleyici” arasındaki bariyeri azaltan modeller için bir referans olabilir.
Kültürel miras olarak: Türk tiyatrosunun geleneksel yönleri (müzikal operetler, halk tiyatrosu, tuluat) hızla unutulurken, Göktay gibi isimlerin çalışmaları arşivlenip dijitalleştirilerek genç kuşaklara aktarılabilir. Bu, sadece nostalji değil, bir sanat geleneğinin sürekliliği açısından kritik.
Düşünelim: bir gün sanal bir sahnede “Lüküs Hayat” opereti VR (sanal gerçeklik) ortamında oynanıyor, başrolde Göktay’ın yorumundan türetilmiş bir digital avatar var. Bu kadar uzak değil. İşte bu durumda Göktay’ın mirası “analog sahneden dijital sahneye” geçebilir.
—
Sonuç
Zihni Göktay sadece bir oyuncu değil; bir kültür taşıyıcısı, bir sahne veteranı, doğaçlama ve tuluat geleneğinin temsilcisi, İstanbul’un kendi sahne arkasını bilen seslerinden biri. Nerelidir? İstanbul doğumlu; ancak tiyatronun Ankara – İstanbul hattında yol almış bir isim. Günümüzde bile izlerini hissediyoruz; gelecektese daha genç sanatçılar için bir yol haritası olabilir. Tiyatroya, sinemaya ya da izleyici‑oyuncu etkileşimine meraklıysanız, Göktay’ın kariyeri size “sahneyle izleyici arasındaki köprü nasıl kurulur?” sorusunu düşündürtecek.
Okuduğunuz için teşekkürler—bir sonraki yazıda başka bir sahne efsanesiyle buluşmak üzere!
[1]: https://www.biyografya.com/tr/biographies/zihni-goktay-59d82e95?utm_source=chatgpt.com “Zihni Göktay – Biyografya”
[2]: https://www.karar.com/zihni-goktay-kimdir-1598618?utm_source=chatgpt.com “Zihni Göktay kimdir? – KARAR”
[3]: https://tr.wikipedia.org/wiki/Zihni_G%C3%B6ktay?utm_source=chatgpt.com “Zihni Göktay – Vikipedi”
[4]: https://www.yeniakit.com.tr/biyografi/zihni-goktay?utm_source=chatgpt.com “Zihni Göktay kimdir? – Yeni Akit”
[5]: https://www.biyografi.net.tr/zihni-goktay-kimdir/?utm_source=chatgpt.com “Zihni Göktay kimdir – biyografi.net.tr”