Saf Sudan Elektrik Geçer Mi? Kafamızda Soru İşaretleriyle Günü Kapatıyoruz
—
Giriş: Saf Su ve Elektrik, İki Düşman mı?
Bunu başta söylemeliyim: Saf sudan elektrik geçer mi? Gerçekten, kimse buna tam bir cevap veremiyor, ya da verirse de büyük ihtimalle “Su saf olur, elektrik de geçer” diye saçma bir cevap verirler. Ama biz bu işin üstüne gitmeye karar verdik. İzmir’in sıcak yaz akşamlarında kafamızda bir soru dönüp duruyordu: Saf sudan elektrik geçer mi? Evet, öyle sıradan bir soru değil, bayağı kafa karıştırıcı, “Hadi bakalım, kim seni tutacak” tarzı bir soru. Bu yazıyı da tam o kafa karışıklığını yansıtacak şekilde yazmaya karar verdim. Hadi başlayalım.
—
Saf Su Nedir? Hangi Saflık, Ne Kadar Saf?
Saf su, bildiğiniz su işte… Tamam, su değil de, suda hiçbir şey bulunmayan, yani içinde mineraller, tuzlar veya başka maddeler bulunmayan su. Yani ultra saf, ultra temiz, hiçbir şekilde bir mikrop veya kir barındırmayan su. Ama ben buradaki “saf” kelimesine biraz takıldım. Yani bu su gerçekten “saf” mı? Gerçekten hiçbir kötülük barındırmıyor mu?
Hayır, üzgünüm. Bu su da bir şekilde sana işini zorlaştırmaya çalışan bir şey. Hani böyle bazen bir arkadaşın olur, ilk başta gayet düzgün, sonra bir bakmışsın, seni başkalarına şikayet ediyor. Saf su da öyle bir şey aslında. Her şeyin saf olduğunu söylüyor ama asıl işin içine girince, aslında su da baya bir kirli!
—
Elektrik Su İlişkisi: Neden Bu İkilinin Birbiriyle Hali İyi Değil?
Saf sudan elektrik geçer mi? Evet, bir yandan soruyu sormak çok basit bir şeymiş gibi gözükse de, elektrikle suyun ilişkisi tam olarak bu kadar basit değil. Elektrik, aslında bir tür enerji ve bizim bildiğimiz her şeyde, her maddede bir şekilde geçebilir. Ama… bu saf su meselesi işin içine girdiğinde işler değişiyor. Su, elektrik iletkenliğine sahip bir madde değil. Hani böyle bir soru sorulduğunda, “Aa ama suda da iyonlar var, demek ki elektrik geçer” diyebilirsin ama çok basit değil bu iş.
“Yok ya, ne kadar zor olabilir ki” diyeceksiniz. Hadi bakalım. Suyun elektrik iletmesi, aslında biraz karmaşık bir konu. Saf su aslında, “temizlenmiş, hiç bir şeyle kirlenmemiş” olduğu için, iyi bir iletken değil. Ama kirli su? O farklı! İşte o zaman, elektrik geçme ihtimali artıyor. O zaman da insanlar, “Ya su da nereden çıktı, o kadar temizlik yaptıktan sonra elektrik geçti mi?” diye sorarlar. Kısacası, saf sudan elektrik geçmez. Ama suya bir iki madde karıştırırsan, hadi bakalım!
—
Bir Gün Elektrik ve Su Beni Yakaladı: O Korkunç Deneyim
Geçenlerde, bir elektrik arızası sebebiyle evdeki tüm elektrikleri kestiler. Sonra elektrikçi geldi, tam bana anlatıyor nasıl su ile elektrik arasında bir ilişki olduğunu. “Bunun içinde iyonlar, bunun içinde mineral var, bir de…” diyordu. Şimdi ben de oradayım, kafa karışmış bir şekilde sadece “Hı hı” diyordum.
Bir anda elektrikçi bana dönüp dedi ki: “Saf sudan elektrik geçer mi diye düşündün mü? İşte sana gerçek cevap: Saf sudan elektrik geçmez, ama sudaki diğer maddeler bu elektrik için mükemmel bir yol arkadaşı olabilir.”
Ve o an… gerçekten de benden elektrik geçti. Elektrikçi şok oldum çünkü bir tek suyla evde elektrik bulmuştum, o da gözümdeki “gerçekten bu kadar mı basit?” sorusu ile birleşince, beynim biraz yandı.
—
Saf Sudan Elektrik Geçer Mi? Aslında Değişir!
Tamam, biraz esprili oldu belki ama “Saf sudan elektrik geçer mi?” sorusunun cevabı aslında biraz bilimsel. Saf su, aslında neredeyse hiç elektrik geçirmez. Çünkü saf su iyon içermez. İyonlar, yani elektrik yükü taşıyan atomlar ve moleküller, elektriğin iletilmesinde önemli bir rol oynar. Saf su, iyonlardan yoksun olduğu için elektrik iletkenliği yok denecek kadar düşüktür. Ama ama ama, suda biraz tuz veya başka bir madde varsa, elektrik geçmeye başlar.
Bu arada, saf su ile elektrik denemek isterseniz, denemek sadece keyifli bir sohbet konusu olabilir. “Bak gördünüz mü? Saf suya elektrik verdim, ne oldu? Hiçbir şey” demek de komik, ama “Bir dakika, ya saf su, elektriği durduruyorsa?” düşüncesiyle belki biraz daha dikkatli olmak gerekebilir.
—
Diyaloglar ve İç Sesler: Elektrikçiyle Sohbet
(Elektrikçi bana bakıyor, ben de ona bakıyorum. İç sesim başlıyor.)
Ben: “Yani, şu an sen bana saf sudan elektrik geçip geçmediğini anlatıyor musun? Cidden mi?”
Elektrikçi: “Evet, evet. Ama senin anlaman gereken şey şu: Elektrik, saf suyu geçemez ama tuzlu suyun içinden geçebilir. Kafanda başka soru var mı?”
Ben (iç ses): “Yok, yok. Gerçekten her şey karıştı. Elektrik, su, saflık… Hani filmlerdeki o gerçeklik dışı sahneler var ya, işte böyle bir şey. Elektrik ve su, bir türlü bir araya gelmiyor, ama bir şeyler yakalayabilirim.”
—
Sonuç: Saf Sudan Elektrik Geçer Mi?
Sonunda, Saf sudan elektrik geçer mi sorusuna bilimsel bir bakış açısıyla cevap vermek gerekirse: Hayır, saf sudan elektrik geçmez. Ancak sudaki mineral, tuz, kir gibi maddeler varsa, işin rengi değişir. Bu arada, bu yazıdaki mizahi yaklaşımı ve kişisel görüşleri de sadece suyun saf haliyle ilgili kafa karışıklığınızı bir nebze olsun gidermek amacıyla kaleme aldım. Ama bir dahaki sefere, bu konuda arkadaşınıza şaka yapacaksanız, biraz daha dikkatli olun! Elektrikçilerin gözleri dolayısıyla, “Evet, saf sudan elektrik geçer” demek o kadar eğlenceli olmayabilir.